Jak pracować na biało w Szwecji
Praca „na biało” oznacza, że od Twojego wynagrodzenia odprowadzany jest podatek, a pracodawca opłaca składki na ubezpieczenia społeczne (składki pracodawcy).
Jako pracownik warto pamiętać o kilku kluczowych sprawach.
Dopilnuj, aby otrzymać potwierdzenie zatrudnienia
Masz prawo otrzymać dokument potwierdzający zatrudnienie, w którym będą wskazane Twoje obowiązki, godziny pracy oraz wynagrodzenie. Taki dokument warto zachować na wypadek poszukiwania nowej pracy. Może też okazać się bardzo pomocny, jeśli pracodawca ogłosi upadłość – wówczas możesz mieć prawo do wypłaty wynagrodzenia przez określony czas w ramach państwowej gwarancji wynagrodzeń (tzw. lönegaranti).
Dopilnuj, aby potwierdzenie zatrudnienia miało formę pisemną. Umowy ustne co do zasady są wiążące prawnie, ale jeśli Ty i przełożony nie będziecie zgodni co do tego, co zostało ustalone, może być trudno udowodnić treść ustaleń. Pracodawca ma również obowiązek pisemnego poinformowania pracownika o warunkach zatrudnienia zgodnie ze szwedzką ustawą o ochronie zatrudnienia (LAS).
Dopilnuj, aby otrzymywać odcinek wypłaty
Zadbaj o to, aby za każdym razem, gdy otrzymujesz wynagrodzenie, pracodawca przekazywał Ci odcinek wypłaty (specyfikację wynagrodzenia). Masz do tego prawo. Odcinek wypłaty powinien zawierać między innymi:
nazwę, adres i numer organizacyjny (organisationsnummer) pracodawcy,
imię i nazwisko, adres oraz numer personalny (personnummer) pracownika,
wynagrodzenie brutto przed potrąceniem podatku,
potrącony podatek (informacja obowiązkowa),
wynagrodzenie netto wypłacone (brutto minus podatek),
datę wypłaty,
świadczenia i dodatki, diety, zwroty kosztów, nadgodziny, nieobecności, informacje o urlopie oraz składki pracodawcy.
Odcinki wypłaty stanowią dowód, że pracodawca potrącił podatek z Twojego wynagrodzenia. Jeśli pracodawca nie wpłacił potrąconego podatku, możesz zostać zobowiązany do jego zapłaty, jeśli nie będziesz w stanie przedstawić odcinków wypłaty szwedzkiemu urzędowi skarbowemu (Skatteverket).
Przechowuj odcinki wypłaty przez sześć lat, czyli przez cały okres, w którym Skatteverket może zmienić Twoje rozliczenie podatkowe. Dzięki odcinkom wypłaty możesz też samodzielnie wnioskować o korektę (ponowne rozpatrzenie), jeśli zauważysz, że coś się nie zgadza.
Jeśli otrzymujesz wynagrodzenie lub inną korzyść w zamian za pracę, musisz zapłacić od tego podatek – w przeciwnym razie jest to praca „na czarno”. Jest to nielegalne.
Praca na czarno jest nielegalna
Praca „na czarno” oznacza, że pracujesz bez płacenia podatku. Pracodawca nie opłaca też składek na ubezpieczenia społeczne (składek pracodawcy) od Twojego wynagrodzenia. Niepłacenie podatków i składek stanowi przestępstwo skarbowe, za które możesz zostać skazany.
To się nie opłaca: konsekwencje niepłacenia podatku
Jeśli pracowałeś „na czarno”, czyli pracodawca nie potrącał podatku z Twojego wynagrodzenia, masz obowiązek zapłacić podatek później – z mocą wsteczną. Takie dopodatkowanie może Cię dotknąć nawet do pięciu lat po tym, jak otrzymałeś pieniądze.
Dodatkowo może zostać naliczona sankcja podatkowa w wysokości 40% nieopłaconego podatku. Skatteverket ma też obowiązek zgłaszania takich przypadków jako przestępstwa skarbowe.
Na koniec: pamiętaj o świadectwie od pracodawcy (arbetsgivarintyg)
Nie zapomnij także poprosić o arbetsgivarintyg po zakończeniu pracy. Jest to standaryzowane zaświadczenie, w którym pracodawca podaje informacje o Twoim zatrudnieniu. Dokument ten jest wykorzystywany przede wszystkim przez kasę ubezpieczenia od bezrobocia (A-kassa) do oceny prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz wyliczenia jego wysokości.
Może on jednak okazać się bardzo przydatny również wtedy, gdy planujesz przeprowadzkę do innego kraju, albo jako potwierdzenie dochodów w sytuacji, gdy będziesz przechodzić na emeryturę.